Champions League được ra đời như thế nào?

Ai cũng biết Champions League là một cỗ máy gặt tiền, là biểu trưng cho sự thành công của marketing trong bóng đá hiện đại. Nhưng không phải ai cũng biết Cúp C1 châu Âu đã chuyển mình thành Champions League như thế nào…

Quả bom tiền

Champions League là một trong những giải đấu hấp dẫn nhất thế giới và là đấu trường cấp CLB số 1 châu Âu, là nơi hội tụ toàn những siêu sao đẳng cấp thế giới và là biểu tượng cho sự thành công trong công nghệ marketing và truyền thông.

Chỉ mới hơn 20 năm trước, nó còn mang tên Cúp C1 châu Âu, nơi chiến thắng mang ý nghĩa tinh thần là chính và tiền thưởng không đủ lớn để tạo ra sự cách biệt về mặt tài chính giữa những đội tham dự với không tham dự.

Bây giờ đó đã là Champions League, giải đấu kiếm được hơn 1,3 tỷ euro/năm từ quảng cáo và tài trợ, là liều doping tài chính khổng lồ cho mọi CLB (đội vô địch có thể kiếm được từ 55-60 triệu euro, tương đương với 15-20% doanh thu hàng năm của những CLB giàu nhất thế giới) và thu hút được hơn 170 triệu người theo dõi trận chung kết.

Đương nhiên không phủ nhận rằng thắng lợi thương mại của Champions League có sự đóng góp lớn từ sự bùng nổ của truyền thông (giúp các trận đấu được truyền hình trực tiếp tới hầu như tất cả mọi ngóc ngách trên thế giới, miễn là ở đó có mạng Internet), nhưng cần khẳng định rằng đó chỉ là điều kiện cần.

Trong hai thập niên vừa qua thì công nghệ số đã có những bước phát triển vượt bậc, nhưng có bao nhiêu giải đấu cấp CLB tận dụng được sự phát triển đó để làm giàu như Champions League? Không nhiều, và đáng kể nhất thì chỉ có Premier League mà thôi.

Tức là sự chuyển mình thành một quả bom tấn tài chính của Champions League còn cần đến sự đóng góp của một điều kiện đủ: những thay đổi mang tính cách mạng trong cơ chế tổ chức, điều hành và marketing cho giải đấu. Liệt kê ra thì ngắn gọn như vậy, nhưng để thực thi chúng một cách triệt để và có hiệu quả thì là điều không hề đơn giản, nếu không muốn nói là rất khó khăn.

Cần phải có một bản kế hoạch chi tiết về cơ chế thi đấu, cần có một khoản đầu tư lớn ban đầu cũng như sự quyết tâm từ phía cơ quan điều hành. Nếu bạn muốn tìm hiểu chi tiết về quá trình đó trên từ điển mở Wikipedia thì sẽ chỉ nhận được một câu trả lời ngắn gọn:

“Giải đấu được đổi tên thành Champions League kể từ mùa giải 1992-93 và trải qua một số thay đổi trong công tác marketing, với sự hợp tác của UEFA và công ty TEAM Marketing AG”. Nhưng mọi chuyện phức tạp hơn thế nhiều.

Hơn cả một bữa tối

Juergen Lenz và Klaus Hempel từng làm việc cho công ty marketing ISL, một công ty con của tập đoàn trang phục thể thao Adidas và tính đến thời điểm đó là đại diện marketing cho FIFA cũng như UEFA. Tuy nhiên sau khi Horst Dassler (con trai của Adi Dassler) qua đời vào năm 1987 thì triết lý kinh doanh của Adidas đã thay đổi và Lenz cùng với Hempel quyết định rời bỏ ISL.

Gerhard Aigner, tổng thư ký UEFA ở thời điểm đó và là một đối tác quen thuộc của ISL, kể lại: “Gia đình Dassler muốn nắm giữ vai trò lớn hơn trong việc quản trị tập đoàn. Gã con rể của nhà Dassler bỗng nhiên trở thành một nhân vật quan trọng. Họ (Lenz, Hempel) không đồng ý với lối tư duy đó và ra đi.

Sau đó họ gọi cho chúng tôi (Aigner và cựu Chủ tịch UEFA Lennart Johansson) để hẹn dùng bữa tối và nói lời tạm biệt”. Aigner và Johansson chỉ chuẩn bị tinh thần cho một bữa ăn xã giao, nhưng Lenz và Hempel đã mang đến cho họ nhiều hơn thế. “Họ nói rằng Cúp C1 châu Âu đã không còn hấp dẫn.

Họ cho rằng chúng tôi nên tạo ra một giải đấu mới có tên Champions League với cơ chế quảng cáo & tài trợ tập trung (quyền kêu gọi tài trợ sẽ nằm trong tay UEFA) và chúng tôi cảm thấy bị lay động bởi ý tưởng đó” – Johansson hồi tưởng về cuộc gặp năm 1990.

Tất nhiên thuyết phục được Johansson không phải là chuyện dễ. Để đưa ra một đề án có tính khả thi cao, Lenz và Hempel đã phải dành gần 3 năm đi vòng quanh châu Âu tìm hiểu thị trường. Sau đó, tại một phòng tập thể lực ở Lugano (Thụy Sĩ), họ bỏ ra 3 tiếng mỗi ngày để cùng nhau viết ra phương án tổ chức giải đấu trước khi đưa nó cho UEFA.

Johansson và Aigner nhanh chóng nhận ra rằng đây là một ý tưởng thực tế và nắm bắt rất tốt những thay đổi trong đời sống xã hội cũng như bóng đá: “Chúng tôi đã biết rằng truyền hình sắp bùng nổ và họ muốn có thêm nhiều trận đấu để chiếu trên TV.

Chúng tôi cũng biết rằng những CLB lớn, những đội đã chi ra rất nhiều tiền để tăng cường lực lượng, muốn có một thể thức thi đấu an toàn hơn và giúp họ tránh khỏi nguy cơ bị loại sớm. Chúng tôi đã nghĩ đến việc xây dựng một giải đấu mới, nhưng chúng tôi không biết chính xác nó trị giá đến đâu, có thể thu hút bao nhiêu nhà tài trợ… và đó là điểm mà họ (Lenz, Hempel) có thể tính toán” – vẫn lời Johansson.

Vượt qua những rào cản

Ý tưởng đã có, sự quyết tâm từ phía Chủ tịch UEFA đã có, nhưng vẫn còn rất nhiều trở lực đối với việc thiết lập một giải đấu mới thay thế Cúp C1 châu Âu, nằm dưới sự quản lý của UEFA. Nhiều quan chức UEFA cũng như các LĐBĐ (đáng kể nhất là người Anh) phản đối Champions League, và ngay chính các CLB cũng không mặn mà với chuyện đó.

Trong nhóm những gương mặt bảo thủ nhất có Uli Hoeness, người cho rằng vòng bảng Champions League sẽ giết chết sự kịch tính của thể thức thi đấu loại trực tiếp, và Silvio Berlusconi, người muốn tách riêng ra chơi bóng ở một đấu trường có tên Super League và tự nắm giữ quyền marketing.

Tuy nhiên Johansson đã thành công trong việc thuyết phục Berlusconi: “Tôi nói với ông ta rằng Milan sẽ kiếm được rất nhiều tiền bên trong, chứ không phải bên ngoài, UEFA. Ngoài ra từ góc độ chính trị thì Berlusconi (lúc đó đang vận động để trở thành Thủ tướng Italia) cũng sẽ nhận được nhiều sự ủng hộ. Người Italia sẽ thích điều đó”.

UEFA đã vượt qua một chặng đường dài để cải tạo cách suy nghĩ của các LĐBĐ, các đội bóng cũng như chính các quan chức của họ, nhưng câu chuyện vẫn chưa dừng lại ở đó.

Johansson thông báo cho công ty TEAM AG (do Lenz và Hempel thành lập) về rằng UEFA chính thức đồng ý với dự án Champions League và yêu cầu TEAM AG “đặt cọc” sẵn một khoản tiền lên đến 150 triệu franc Thụy Sĩ (tương đương khoảng 160 triệu USD tính theo tỷ giá hối đoái năm 1991) để phòng trừ trường hợp không tìm được đủ nhà tài trợ & đối tác quảng cáo.

Đó là một con số khổng lồ và nằm ngoài khả năng của Lenz & Hempel. “Chúng tôi quay về Thụy Sĩ và liên hệ với các ngân hàng. Nhưng sau rất nhiều cố gắng thì vẫn không thể đạt được 150 triệu franc, cao lắm chúng tôi cũng chỉ huy động được 60% con số đó mà thôi”.

May cho TEAM AG, may cho UEFA và cả tương lai của bóng đá châu Âu là Lenz và Hempel cuối cùng đã tìm được một nhà đầu tư ở quê nhà của họ, nước Đức. Ngân hàng Deutsche Bank đồng ý bảo lãnh cho dự án của TEAM AG, và phần còn lại đã là lịch sử. Trước đây Cúp C1 châu Âu chỉ là sự kiện của riêng châu Âu, bây giờ Champions League là mối quan tâm của toàn cầu.

Trước đây Cúp C1 châu Âu chỉ là bóng đá, còn Champions League là tổng hòa của bóng đá, truyền hình, marketing theo một cơ cấu tối ưu. Nhưng lịch sử có thể đã đi theo một quỹ đạo rất khác, nếu không có bữa ăn vào một buổi tối nọ năm 1990…

- Ngày 17/4/1991 UEFA đã tiến hành nhóm họp ở một khách sạn trung tâm London, không xa nơi mà FA và nhóm “Big Five” (M.U, Arsenal, Tottenham, Liverpool, Everton) vừa nhất trí về giải đấu mới mang tên Premier League 12 ngày trước đó, để thảo luận lần cuối về sự ra đời của Champions League.

Cuộc thảo luận diễn ra rất căng thẳng và UEFA chỉ đạt được sự đồng thuận vài ngày trước thời hạn chót vào lúc 12h đêm, khi nhiều người tham gia đã quá mệt mỏi và đành bỏ phiếu đồng ý… cho xong chuyện (lời Johansson).